Historia Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego


Opracował prof. Stanisław Leszczyński
  Doc. dr med. Zygmunt Grudziński (1870-1929) . Jeden z głównych założycieli PLTR i pierwszy redaktor Polskiego Przeglądu Radiologii

     Historia powstania naszego towarzystwa rozpoczęła się w czasie trwania XII Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich, który odbył się w 13-15 lipca 1925 roku w Warszawie i miał dla rozwoju radiologii polskiej epokowe znaczenie. Do komitetu Zjazdu wszedł doc. dr Zygmunt Grudziński. Był to człowiek o szczególnej osobowości, niezwykle aktywny, z silnym przekonaniem o potrzebie powstania towarzystwa radiologicznego, dla dobra całej polskiej medycyny i społeczeństwa. Po jego wielu zabiegach radiologia była po raz pierwszy reprezentowana na Zjeździe Lekarzy i Przyrodników jako osobna sekcja. Z jego inicjatywy wspartej przez grupę radiologów warszawskich powstało w czasie tego Zjazdu "Polskie Towarzystwo Radiologiczne". Założycielami Towarzystwa byli: Zygmunt Grudziński, Adam Elektorowicz i Stanisław Gądek..
     Pierwsze Walne Zebranie Polskiego Towarzystwa Radiologicznego odbyło się w czasie XII Zjazdu. Na tym zebraniu wybrano zarząd w skład którego weszli: prof. Karol Mayer jako prezes, doc. dr Zygmunt Grudziński jako pierwszy wiceprezes i dr Bronisław Sabat jako drugi wiceprezes, sekretarzem został Adam Elektorowicz. Członkami zarządu zostali: Grzegorz Drozdowicz, Józef Jaxa-Dębicki, Emil Meisels, Natan Mesz i Zygmunt Stankiewicz.
     Wobec zrzeczenia się funkcji redaktora czasopisma radiologicznego przez dr. Drozdowicza powierzono ją doc. Grudzińskiemu. W skład zarządu weszli sami lekarze, co miało znaczenie dla kierunku działań Towarzystwa.
     Przez zarząd przedstawione zostały założenia organizacyjne PTR i projekt statutu tego Towarzystwa. Struktura organizacyjna władz PTR wg statutu przedstawiała się następująco: Walne Zebranie Delegatów, Zarząd Główny, Sekcje, Komisje.
     Cele PTR: "rozwijanie, zachęcanie członków towarzystwa do twórczej pracy naukowej i stałego podnoszenia kwalifikacji zawodowych oraz wykorzystywanie nowych zdobyczy w praktyce".
     Na walnym zebraniu wysunięto wniosek aby rozpocząć prace nad redakcją "Słownika Radiologicznego". Zgłoszono postulat o konieczności prawnego unormowania pracy radiologów i dyskutowano o poprawie stosunków między klinicystą i radiologiem oraz o stale poszerzającym się zakresie diagnostycznych badań radiologicznych w medycynie. Ważnym punktem zebrania było przedyskutowanie i ostateczne opracowanie zredagowanego przez Z. Grudzińskiego "Regulaminu pracowni radiologicznej w szpitalu".
     Przyjęty początkowo tytuł czasopisma " Polskie Archiwum Radiologiczne" zmieniono później na "Polski Przegląd Radiologiczny".
     Zgodnie z uchwałą walnego zebrania redakcję słownika radiologicznego powierzono doc. Grudzińskiemu, który powołał komisję składającą się: z profesorów: Antoniego Adama Kryńskiego, Leona Kryńskiego, Stefana Pieńkowskiego, doktorów: Marka Zweigbauma, Edwarda Brunera, Andrzeja Sołtana, Stanisława Gądka, Grzegorza Drozdowicza, Zygmunta Stankiewicza, Adolfa Czajkowskiego, Witolda Zawadowskiego, Marii Werkenthin i docentów: Zygmunta Grudzińskiego i Adama Elektorowicza.oraz inżynierów: Jana Babickiego, Aleksandra Krauzego i Tadeusza Skrzywana.
     Komisja odbyła dwadzieścia trzy posiedzenia, na których opracowane zostało mianownictwo, obejmujące główne działy radiologii, jak diagnostykę i terapię rentgenologiczną, fizykę, technikę i biologię promieni, fotografię, radolecznictwo i światłolecznictwo. Praca miała formę słownika, składającego się z dwóch części: część pierwsza zawierała tłumaczenie wyrazów obcych na język polski, część druga wyrazów polskich na języki obce. Uwzględnione zostały języki: łaciński, niemiecki, francuski i angielski.
     Następne koła w łonie Towarzystwa powstały: w Warszawie (1926 r. ) w Krakowie (1930 r.) i we Lwowie (1931 r.). W okresie powojennym ilość kół (oddziałów terenowych) stale wzrastała, tak że w 1975 r było ich 17: Białystok, Bydgoszcz, Gdańsk, Koszalin, Kraków, Lublin, Łódź, Olsztyn, Opole, Poznań, Rzeszów, Szczecin, Warszawa, Wrocław, Zabrze, Zielona Góra.
     (Na posiedzeniu Koła Warszawskiego w dniu 23 kwietnia 1933 roku jego ówczesny przewodniczący B. Kryński powiadomił o ostatecznym zredagowaniu słownika, który miał być wydany pod tytułem: ,,Polski Słownik Lekarski Radjologiczny i Światłoleczniczy.". Stał się on źródłem informacji dla wszystkich radiologów w zakresie języka używanego w codziennej pracy usługowej, przy opisach wyników badań radiologicznych oraz w pracach naukowych i dydaktycznych). Rozpoczęła się żywa działalność Towarzystwa, liczba członków stale rosła, zwłaszcza w Warszawie, co było dużą zasługą Z. Grudzińskiego.
     Zgodnie z paragrafem 17. statutu następny Zjazd Członków PTR miał się odbyć w 1927 roku. Jednak zarząd, po kilkakrotnym omówieniu projektów Zjazdu, doszedł do przekonania, że nie udałoby się urządzić go w takim zakresie i tak uroczyście, jak by Zarząd tego pragnął. Aby jednak pozostać w zgodzie ze statutem, postanowiono zwołać w 1927 r. Walne Zebranie Członków PTR, wprawdzie w jak najskromniejszym zakresie, bez programu naukowego, prawomocne jednak do załatwienia najpilniejszych spraw administracyjnych, zawodowych, zmian statutu, wyborów władz PTR i uchwalenia tematów na przyszły Zjazd w 1929 roku. Zgodnie z tymi założeniami w dniu 26 listopada 1927 roku zwołano Walne Zebranie w Warszawie, na którym zmieniono nazwę "Polskie Towarzystwo Radiologiczne" na "Polskie Lekarskie Towarzystwo Radiologiczne" i zatwierdzono zmianę czasopisma na "Polski Przegląd Radiologiczny".
     Przyjęto wniosek dr Stankiewicza, że Walne Zebranie PLTR poleca delegatom polskim na II Międzynarodowym Kongresie w Sztokholmie wystąpienie z propozycją, aby obowiązywała wymiana pism radiologicznych pomiędzy wszystkimi towarzystwami radiologicznymi, reprezentowanymi na Międzynarodowym Kongresie.
     Następnie na wniosek doc. Grudzińskiego przyjęto następującą uchwałę: ,,Walne Zebranie PLTR dla podniesienia powagi radiologii polskiej i w celu skrócenia dyletantyzmu, panującego wśród adeptów radiologii, wzywa wszystkich kierowników pracowni radiologicznych w Polsce, aby do czasu wydania odnośnych przepisów państwowych nie wydawali świadectw z ukończenia praktyki rentgenologicznej w ich zakładach adeptom tej specjalności, prędzej niż po roku praktyki, a świadectw do umiejętności samodzielnego kierowania pracowniami nie prędzej jak po dwóch latach praktyki pracowniczej.
     W sprawozdaniu Komisji do Spraw Zawodowych Józef Jaxa-Dębicki podkreślił, że rentgenologia jest dla medycyny doniosłą nauką, równorzędną z innymi dyscyplinami nauk lekarskich i powinna należeć do przedmiotów obowiązkowych w czasie studiów". Omówił warunki specjalizacji w dziedzinie rentgenologii i nadania tytułu specjalisty rentgenologa.( Józef Jaxa-Dębicki (Chania): Nauczanie rentgenologii a studia lekarskie Polska Gazeta Lekarska 1928; nr 2, VII: 32-34).
     Zarząd PLTR, w trosce o narażonych na promieniowanie rentgenologów, zaproponował by poczynić starania w sprawie ustawy, według której rentgenolog miałby 25% wyższą pensję i skrócony czas pracy potrzebny do emerytury o 25%. Dla załatwienie tej sprawy powołano Komisję Spraw Zawodowych w skład której weszli : Edward Bruner, Grzegorz Drozdowicz, Józef Jaxa-Dębicki, Karol Mayer i Natan Mesz..
     Komisja ta walczyła o prawa rentgenologów poprzez przekonywanie władz akademickich i administracyjnych na szczeblu lokalnym i państwowym.
     Na członków Zarządu na lata 1927-1929 wybrani zostali: prezes - prof. Karol Mayer, wiceprezesi - Grzegorz Drozdowicz i Stanisław Rubinrot; członkowie Zarządu - Edward Bruner, Stanisław Gądek, Emil Głowacki, Natan Mesz, Mirosław Zaleski. Redaktorem został doc.Zygmunt Grudziński. W skład Komisji Rewizyjnej weszli: B. Kryński, J. Kukliński i W. Zawadowski.
     W czasie pierwszego posiedzenia Zarządu PLTR w dniu 28 stycznia 1928 roku skład Zarzadu był następujący: Prezes: Karol Mayer, I Wiceprezes: Grzegorz Drozodowicz, II wiceprezes: Stanisław Rubinroth, Redaktor: Zygmunt Grudziński, Sekretarz: Edward Bruner Skarbnik: Emil Głowacki, Bibliotekarz: Mirosław Zaleski, Członkowie Zarządu: Stanisław Gądek, Natan Mesz. Na początku 1929 r. obok Grudzińskiego funkcję redaktora objął również Zawadowski a w lipcu czynności skarbnika przejął Stanisław Gądek (Głowacki wyjechał z Warszawy). Komisja Rewizyjna: B. Kryński, W. Zawadowski, J. Kukliński. Komisja do Spraw Zawodowych: E. Bruner, G. Drozdowicz, J. Jaxa-Dębicki, K. Mayer, N. Mesz.
     XIII Zjazd Lekarzy i Przyrodników Polskich odbył się w Wilnie 26-29 września 1929 roku, na którym brali udział, jako odrębna XIII sekcja tego zjazdu, członkowie Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego, którzy zorganizowali tam II Zjazd Ogólny PLTR. Walne Zebranie odbyło się 26 września 1929 roku. Przewodniczącym tej sekcji został doc. Adam Elektorowicz. Sekretarzem i gospodarzem Sekcji w Wilnie był dr Leon Sułkowski ze szpitala kolejowego w Wilnie.
     Główne tematy Zjazdu Ogólnego PLTR to: 1. Leczenie spraw zapalnych, promieniami Roentgena. Sprawozdawcy: prof. dr Karol Mayer (Poznań) i doc. dr Józef Jaxa-Dębicki (Lwów). 2. Działanie promieni Roentgena na gruczoły dokrewne i jego zastosowanie lecznicze. Sprawozdawcy: dr Bronisław Sabat (Warszawa) i dr Edward Bruner (Warszawa). 3. Rozpoznanie rentgenologiczne nowotworów płuc i śródpiersia. Sprawozdawcy: doc. dr Adam Elektorowicz (Warszawa) i dr Henryk Adelfang (Warszawa). 4. Zmiany kiłowe narządów krążenia w obrazie rentgenologicznym. Sprawozdawcy: dr Emil Meisels (Lwów), dr Witold Zawadowski (Warszawa).
     W czasie Zjazdu Witold Zawadowski poruszył ważny problem ,,szkolenia pomocniczego personelu radiologicznego". Zwrócił uwagę na konieczność przystąpienia do planowego szkolenia laborantów radiologicznych, aby ich w przyszłości nie zabrakło (wobec rozwoju radiologii), tym bardziej, że szkolenie musi trwać dwa lata. Nadmienił, że plan studiów podaje szczegóły i wymienia przedmioty oraz ich zakres. Opierając się na tym planie, Departament Zdrowia Ministerstwa Spraw Wojskowych rozpoczął szkolenie przy współpracy z Polskim Towarzystwem Czerwonego Krzyża i prowadził je już w 1927 roku.
     Skład nowego Zarządu PLTR był następujący: Prezes: Zygmunt Grudziński. Wiceprezesi: Emil Meisels i Adam Elektorowicz, Redaktorzy: Zygmunt Grudziński i Witold Zawadowski. Sekretarz: Edward Bruner. Członkowie Zarządu: J. Kochanowski, Z. Stankiewicz, S. Rubinroth. Komisja Rewizyjna: W. Sitkowski, L. Kowalewski, I. Kukliński i B.Grynkraut.
     Zarząd PLTR utrzymywał liczne kontakty naukowe z europejskimi towarzystwami radiologicznymi i postanowił wziąć udział w organizowaniu Wszechsłowiańskiego Związku Rentgenologów i Radiologów, który powstał w czasie IV Zjazdu PLTR w Poznaniu w 1933 r.

     Spis członków PLTR -1929 r. 1935 r.
 
Warszawa 58 80
Poznań 6 7
Łódź 5 9
Kraków 4 9
Lwów 4 12
Wilno 2 5
Katowice 2 4
Białystok 2 3
Bydgoszcz 2 3
Grudziądz 2 3
inne miasta 23 59
Razem: 110 194

     W ciągu sześciu lat (1929-1935) liczba członków PLTR znacznie się zwiększyła. Wzrosła szczególnie w Warszawie, Łodzi, Krakowie, w Wilnie i trzykrotnie we Lwowie.
     XIV Zjazd Lekarzy i Przyrodników Polskich odbył się w dniach 12-15 września 1933 roku w Poznaniu. Tak jak na poprzednim zjeździe jedną ze specjalistycznych sekcji zjazdu była sekcja radiologiczna. W dniu 13 września 1933 roku odbyło się Walne Zebranie PLTR. Doc. A. Elektorowicz zreferował opracowany przez zarząd nowy statut, zgodnie z którym PLTR otrzymało nową nazwę: Polskie Towarzystwo Radiologów, Aktino - i Fizjoterapeutów. Na miejsce przyszłego zjazdu wyznaczono Warszawę oraz wybrano nowy Zarząd Towarzystwa w następującym składzie:
     Prezes: dr Emil Meisels (Lwów), I Wiceprezes: doc. dr Witold Zawadowski (Warszawa), II Wiceprezes: dr Adam Czajkowski (Kalisz)
     Sekretarz: dr Maria Werkenthin (Warszawa), Redaktor: doc.dr Witold Zawadowski (Warszawa). Członkowie Zarządu: dr W. Kaliciński, dr Zagmunt Stankiewicz, i dr B. Grynkraut z Warszawy oraz dr Witold Grabowski ze Lwowa.
     Doc. Adam Elektorowicz przedstawił następujące wnioski zgłoszone do Zarządu:
     a) Wniosek o utworzenie Biura Pośrednictwa Pracy przy Towarzystwie.
     b) Wniosek o zwrócenie się do Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej przez Naczelną Izbę Lekarską z prośbą o poparcie w Ministerstwie następujących spraw:I Uwzględnienie w przyszłej taryfie celnej tych punktów, które mogą przyczynić się do rozwoju radiologii i fizjoterapji w myśl memoriału, złożonego w Ministerstwie Przemysłu i Handlu. II. Unormowanie taryf za prąd elektryczny według norm przyjętych zagranicą w ten sposób, by na radiologię i fizjoterapię nie spadały nieuzasadnione ciężary, hamujące ich rozwój. III. Unormowanie opodatkowania radiologów na podstawach sprawiedliwych.
     Zebrani radiolodzy z Polski, Czechosłowacji i Jugosławii przesłali Marii Curie-Skłodowskiej w 35. rocznicę odkrycia radu wyrazy czci i holdu.
     Na zjeździe słowiańskiego związku rentgenologów doc. dr A. Elektorowicz zgłosił wnioski dotyczące nauczania radiologii w krajach słowiańskich (obowiązkowe wykłady i egzaminy na uniwersytetach, zasady otrzymania tytułu specjalisty radiologa) co zostało przyjęte przez aklamacje. Nowy związek przyjął nazwę "Związku Rentgenologów, Rado-, Aktino i Elektroterapeutów Słowiańskich.
     W 1934 r Zjazd zorganizowano w Warszawie (przew. W.Zawadowski) w 1935 r. w Łodzi (przew. S. Kejson), w 1937 r. we Lwowie (przew. W. Grabowski) i w 1938 w Warszawie (przew. W. Zawadowski). W czasie II wojny światowej działalność PLTR została zawieszona. Lokal PLTR przy ul. Świętokrzyskiej w Warszawie wraz z dużą biblioteką towarzystwa i archiwum został całkowicie zniszczony.
prof. W. Zawadowski
 

     Po wojnie dzięki dużemu zaangażowaniu prof. W. Zawadowskiego wznowiona zostaje w 1947 r. działalność PLTR i pod jego przewodnictwem odbył się w tymże roku X Ogólnopolski Zjazd Radiologów w Warszawie. Między zjazdami, w ramach różnych sekcji PLTR, mialy miejsce szkolenia, seminaria, zebrania naukowe, początkowo jako t. zw. Dni Radiologiczne, poświęcone wąskiej problematyce specjalistycznej.
      Pamięć o tych, którzy położyli trwały fundament pod rozwój naszego towarzystwa, jest potrzebna dla obecnego i następnych pokoleń radiologów. Możemy być dumni, podobnie jak radiolodzy wielu innych narodów, z działalności polskich pionierów i naszych wielkich poprzedników jak Zygmunt Grudziński, Karol Mayer i Witold Zawadowski, którym wiele zawdzięcza nie tylko nasze towarzystwo ale również świat lekarski i polskie społeczeństwo.
     Kronika opracowana przez prof. dr Jerzego Zajgnera przedstawia w skrócie całą historię Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego.